Hộ trồng trọt, chăn nuôi gặp thiên tai, dịch bệnh: những khoản thuế nào thật sự được miễn, giảm

Với phần lớn hộ trồng trọt, chăn nuôi, câu trả lời thật là: phần thu nhập từ sản phẩm tự sản xuất vốn đã không phải nộp thuế, nên thiên tai, dịch bệnh không làm phát sinh thêm khoản “giảm” nào ở phần này. Những khoản thuế có thể được miễn, giảm khi gặp thiên tai nằm ở chỗ khác: thuế sử dụng đất phi nông nghiệp của đất ở, tiền thuê đất nếu hộ thuê đất của Nhà nước, và thuế của phần hoạt động kinh doanh phụ (mua bán, dịch vụ) nếu hộ có và đang nộp.

Thuế sử dụng đất nông nghiệp thì phần lớn diện tích đang được miễn theo nghị quyết của Quốc hội. Còn tiền hỗ trợ khôi phục sản xuất của Nhà nước là chính sách hỗ trợ, không phải thuế, và không bị tính thuế. Tách đúng từng khoản giúp hộ biết nên đi làm hồ sơ ở đâu — và không tốn công làm hồ sơ “xin giảm” cho một khoản không hề phải nộp.

Bảng sàng lọc từng khoản của một hộ nông nghiệp

Sàng lọc nhanh: hộ đang thật sự nộp những gì

1. Trong năm, hộ có nhận thông báo nộp thuế sử dụng đất (nông nghiệp hoặc phi nông nghiệp) không? Số tiền bao nhiêu?
2. Hộ có thuê đất của Nhà nước, của xã (đất công ích) để sản xuất không? Tiền thuê nộp cho ai?
3. Hộ có hoạt động kinh doanh phụ — thu mua, dịch vụ cày, sấy, bán vật tư — với doanh thu trên ngưỡng không?
4. Thiệt hại cụ thể là gì: mất mùa, chết vật nuôi, hư nhà ở, hư chuồng trại, mất hàng hoá của phần kinh doanh?
5. Chính quyền cấp xã đã lập danh sách, biên bản thiệt hại chưa?

Nếu câu 1–3 đều là “không”, hộ gần như không có khoản thuế nào để giảm. Việc cần làm lúc đó là đăng ký nhận hỗ trợ khôi phục sản xuất theo chính sách của địa phương, không phải làm hồ sơ giảm thuế.

Thuế đất: khoản duy nhất nhiều hộ thật sự đang nộp

Hộ nông thôn thường chỉ nộp một khoản thuế đều đặn: thuế sử dụng đất phi nông nghiệp của thửa đất ở. Khi bão làm sập nhà, lũ làm sạt lở đất ở, luật thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Quản lý thuế có quy định xét miễn, giảm theo mức thiệt hại. Cách làm thường là:

1. Chính quyền cấp xã lập biên bản, danh sách xác nhận thiệt hại theo từng hộ.
2. Hộ nộp văn bản đề nghị miễn, giảm kèm xác nhận thiệt hại tại thuế cơ sở quản lý nơi có đất (thường qua bộ phận một cửa của xã).
3. Cơ quan thuế xem xét, ra thông báo hoặc quyết định miễn, giảm.

Với số thuế đất ở của hộ nông thôn thường không lớn, việc được giảm có ý nghĩa ít hơn việc không bị tính tiền chậm nộp. Nếu đang khó khăn, nên đề nghị cùng lúc và hỏi luôn về gia hạn. Trường hợp gia đình chính sách, hộ nghèo có quy định riêng, xem bài miễn giảm thuế đất phi nông nghiệp cho gia đình chính sách, hộ nghèo.

Trang trại lớn, hộ có phần kinh doanh: chỗ giảm thuế có ý nghĩa

Hộ chăn nuôi quy mô trang trại, hộ vừa nuôi vừa thu mua heo của các nhà khác để bán cho lò mổ, hộ có lò ấp trứng bán con giống — những hộ này có phần doanh thu kinh doanh trên ngưỡng và đang nộp thuế theo tỷ lệ. Khi dịch bệnh làm chết đàn, hoặc lũ cuốn trôi hàng hoá:

• Phần doanh thu giảm thì thuế theo tỷ lệ tự giảm theo, vì thuế tính trên doanh thu thực tế.
• Nếu thuế đã phát sinh (doanh thu đã có trước khi gặp nạn) mà chưa nộp, có thể đề nghị giảm theo Luật Quản lý thuế tương ứng thiệt hại, hoặc đề nghị gia hạn nộp.
• Theo nguyên tắc thường áp dụng, số thuế được giảm gắn với giá trị tài sản bị thiệt hại được xác định, không vượt số thuế phải nộp; kiểm tra quy định hiện hành.

Hộ đã chuyển thành doanh nghiệp, hợp tác xã thì cách xử lý khác: tổn thất được xem xét tính vào chi phí theo quy định thuế thu nhập doanh nghiệp, cùng với đề nghị giảm thuế nếu đủ điều kiện.

Ví dụ giả định: một hộ vừa trồng lúa vừa nuôi heo ở vùng lũ

Giả sử một hộ ở vùng trũng có hai mẫu lúa, nuôi một đàn heo thịt tự bán cho lò mổ, và có một căn nhà ở cấp bốn. Năm đó lũ lớn làm mất vụ lúa, cuốn trôi một phần đàn heo, nước ngập làm hỏng tường nhà.

1. Lúa, heo tự sản xuất: thu nhập vốn không phải nộp thuế, không có thủ tục giảm thuế. Hộ đăng ký vào danh sách thiệt hại để nhận hỗ trợ giống, con giống.
2. Thuế sử dụng đất nông nghiệp: nếu diện tích thuộc diện miễn theo nghị quyết thì không có số phải nộp; kiểm tra thông báo thuế đất những năm trước.
3. Thuế đất ở: hộ nộp văn bản đề nghị xét miễn, giảm kèm xác nhận nhà bị hư hại.
4. Nếu hộ còn thu mua heo của hàng xóm bán lại với doanh thu trên ngưỡng, phần thuế của hoạt động thu mua có thể đề nghị giảm hoặc gia hạn kèm xác nhận thiệt hại hàng hoá.

Việc tốn công nhất trong trường hợp này không phải hồ sơ thuế mà là có mặt trong biên bản thiệt hại của xã từ sớm; mọi bước sau đều dựa vào đó.

Tiền hỗ trợ sau thiên tai, dịch bệnh không bị tính thuế

Nhà nước thường có chính sách hỗ trợ giống cây trồng, con giống, tiền để khôi phục sản xuất cho hộ bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh. Những khoản này:

• Không phải thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân.
• Không phải doanh thu kinh doanh, không cộng vào ngưỡng doanh thu của hộ.
• Được nhận theo danh sách do xã lập; hộ cần có mặt trong danh sách thiệt hại, nên việc được lập biên bản sớm quan trọng hơn mọi thủ tục thuế.

Tiền bảo hiểm nông nghiệp (nếu hộ có mua bảo hiểm cây trồng, vật nuôi) nhận được khi có sự kiện bảo hiểm là khoản bồi thường hợp đồng bảo hiểm, thuộc nhóm được miễn thuế thu nhập cá nhân.

Hồ sơ phải giữ để chứng minh

• Biên bản, danh sách xác nhận thiệt hại của chính quyền cấp xã; ảnh chụp hiện trường có ngày tháng.
• Thông báo thuế sử dụng đất các năm; hợp đồng thuê đất nếu có.
• Sổ ghi doanh thu của phần kinh doanh phụ; giấy tờ mua con giống, hàng hoá bị thiệt hại.
• Giấy chứng nhận tiêm phòng, biên bản tiêu huỷ vật nuôi do cơ quan thú y lập (với dịch bệnh).
• Quyết định nhận hỗ trợ; hồ sơ bồi thường bảo hiểm nông nghiệp nếu có.

Tự kiểm tra ở đâu: thông báo thuế đất và số đã nộp xem trên ứng dụng thuế trên điện thoại, đăng nhập bằng số định danh cá nhân của chủ hộ; thông tin hỗ trợ và danh sách thiệt hại hỏi cán bộ nông nghiệp, cán bộ địa chính của xã; hồ sơ đề nghị miễn, giảm nộp tại thuế cơ sở quản lý hoặc bộ phận một cửa cấp xã.