Doanh nghiệp đang hưởng dở ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo ngành khi Luật 67/2025/QH15 có hiệu lực không tự động mất ưu đãi, cũng không tự động được giữ nguyên. Câu trả lời nằm ở điều khoản chuyển tiếp của luật và nghị định hướng dẫn: chúng quy định ai được tiếp tục hưởng phần thời gian còn lại, theo điều kiện cũ hay mới, và có được chọn giữa hai khung hay không.
Luật 67/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/10/2025 và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025, nên kỳ quyết toán năm 2025 là lần đầu doanh nghiệp phải trả lời câu hỏi này bằng số liệu trên tờ khai. Bài viết không liệt kê ngành nào còn, ngành nào bị bỏ — danh mục và mức ưu đãi cụ thể phải tra ở văn bản đang hiệu lực — mà chỉ cách tự sàng lọc và ghi lại căn cứ để kỳ sau không phải làm lại.
Điều khoản chuyển tiếp mới là chỗ trả lời, không phải danh mục mới
Khi một luật thuế thay khung ưu đãi, người ta thường mở ngay danh mục ngành mới để xem ngành mình còn không. Cách đọc đó dễ dẫn tới kết luận sai theo cả hai chiều:
- Ngành không còn trong danh mục mới nhưng doanh nghiệp vẫn có thể được hưởng tiếp phần thời gian còn lại nếu điều khoản chuyển tiếp cho phép.
- Ngành vẫn còn trong danh mục nhưng điều kiện đi kèm có thể đã đổi (quy mô vốn, lao động, công nghệ, địa bàn), và doanh nghiệp phải kiểm lại mình còn đáp ứng không.
Theo cách làm của các lần sửa luật trước, điều khoản chuyển tiếp thường theo nguyên tắc bảo đảm quyền lợi đã được xác lập: doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi theo văn bản cũ được tiếp tục hưởng cho thời gian còn lại, đôi khi được lựa chọn chuyển sang khung mới nếu đáp ứng điều kiện. Nhưng đó là thông lệ, không phải quy định cho lần này. Nội dung chính xác phải đọc trong Luật 67/2025/QH15 và nghị định hướng dẫn thi hành đang có hiệu lực.
Bạn có thuộc diện không — sàng lọc nhanh
- Doanh nghiệp đã bắt đầu hưởng ưu đãi (đã có năm miễn, giảm hoặc đang áp thuế suất ưu đãi) trước kỳ tính thuế 2025 chưa?
- Căn cứ ưu đãi trước đây là gì: ngành nghề, dự án đầu tư mới, địa bàn, hay kết hợp — và ghi ở giấy tờ nào?
- Ngành nghề hoặc dự án đó trong khung mới còn được ưu đãi không, với điều kiện gì?
- Điều khoản chuyển tiếp cho phép tiếp tục hưởng theo khung cũ, chuyển sang khung mới, hay cho chọn một trong hai?
- Doanh nghiệp còn đáp ứng đủ điều kiện của khung được chọn trong từng năm còn lại không?
- Doanh nghiệp có đang hưởng ưu đãi khác cho cùng thu nhập (doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới theo Nghị quyết 198/2025/QH15, địa bàn) cần chọn một không?
Câu 1 là điểm tách đôi: doanh nghiệp đã bắt đầu hưởng nằm trong nhóm chuyển tiếp; dự án chưa bắt đầu hưởng thường phải xét theo khung mới từ đầu. Câu 4 là câu cần đọc văn bản nhiều nhất, và nên ghi lại nguyên văn điều khoản vào hồ sơ.
Bốn tình huống thường gặp
| Tình huống | Câu hỏi cần trả lời | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Ngành vẫn được ưu đãi, điều kiện không đổi | Mức và thời gian theo khung mới có khác khung cũ không | Đối chiếu hai khung, xem điều khoản chuyển tiếp có cho chọn không, ghi lại lựa chọn |
| Ngành vẫn được ưu đãi nhưng thêm điều kiện | Doanh nghiệp đang hưởng dở có phải đáp ứng điều kiện mới không | Lập bảng so điều kiện với số liệu thật từng năm; hỏi cơ quan thuế nếu văn bản chưa rõ |
| Ngành không còn trong danh mục | Có được hưởng tiếp thời gian còn lại theo khung cũ không | Tìm điều khoản chuyển tiếp; nếu được, giữ nguyên điều kiện cũ cho tới hết thời gian |
| Ngành mới được bổ sung vào danh mục | Doanh nghiệp đã hoạt động từ trước có được hưởng không, tính từ năm nào | Xem quy định áp dụng cho dự án, doanh nghiệp đang hoạt động; không tự áp từ năm đầu thành lập |
Tình huống thứ tư hay gây kỳ vọng sai. Một ngành được bổ sung vào danh mục không có nghĩa doanh nghiệp đã làm ngành đó mười năm được hưởng lại từ đầu. Ưu đãi thường gắn với dự án đầu tư mới hoặc thời điểm bắt đầu có thu nhập, và phần thời gian đã trôi qua không được tính lại.
Lập bảng thời gian ưu đãi còn lại
Hầu hết tranh chấp về ưu đãi chuyển tiếp không nằm ở chỗ có được hưởng hay không, mà ở chỗ còn bao nhiêu năm và năm nào là năm nào. Một bảng theo dõi đơn giản giải quyết phần lớn vấn đề:
| Cột | Ghi gì |
|---|---|
| Căn cứ ưu đãi | Ngành, dự án, địa bàn; số và ngày của giấy chứng nhận đầu tư hoặc giấy tờ liên quan |
| Năm bắt đầu tính thời gian ưu đãi | Năm có doanh thu, năm có thu nhập chịu thuế hay mốc khác, theo văn bản áp dụng lúc bắt đầu |
| Các năm đã hưởng | Năm nào miễn, năm nào giảm, năm nào áp thuế suất ưu đãi |
| Năm không đủ điều kiện | Năm nào bị loại hoặc tự không áp, lý do |
| Thời gian còn lại | Tính tới kỳ tính thuế 2025 |
| Khung áp dụng tiếp | Cũ hay mới; điều khoản căn cứ |
Ví dụ giả định: một dự án bắt đầu được miễn thuế từ năm 2022, theo khung cũ có vài năm miễn rồi vài năm giảm. Đến năm 2025, dự án đã dùng hết phần miễn và đang ở năm giảm thứ nhất. Nếu điều khoản chuyển tiếp cho tiếp tục theo khung cũ, doanh nghiệp tiếp tục các năm giảm còn lại với điều kiện cũ. Nếu có quyền chọn khung mới, doanh nghiệp so tổng số thuế dự kiến phải nộp theo hai phương án trên dự báo lợi nhuận, không so bằng con số ưu đãi trên giấy.
Việc cần làm ở kỳ quyết toán 2025 và 2026
- Kỳ 2025: đây là kỳ đầu áp dụng Luật 67/2025/QH15. Thuế suất phổ thông 20%; doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng áp 15%, trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng áp 17%. Doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi cần xác định thu nhập ưu đãi và thu nhập không ưu đãi, rồi áp mức tương ứng cho từng phần.
- Kỳ 2026: bộ văn bản hướng dẫn quản lý thuế thay mới từ 1/7/2026 (Nghị định 252/2026/NĐ-CP, Thông tư 89/2026/TT-BTC). Mẫu tờ khai, phụ lục ưu đãi có thể đổi; tải mẫu đang hiệu lực ở thời điểm nộp.
- Cả hai kỳ: ghi rõ trên phụ lục quyết toán căn cứ ưu đãi đang áp dụng và thời gian còn lại, khớp với bảng theo dõi nội bộ.
Một lỗi dễ mắc: áp mức 15% hoặc 17% theo doanh thu cho phần thu nhập không ưu đãi, rồi lại cộng thêm ưu đãi ngành cho cùng phần đó. Hai cơ chế này cần đọc kỹ quy định về việc áp dụng đồng thời; nguyên tắc chung lâu nay là một khoản thu nhập chỉ hưởng một mức ưu đãi có lợi nhất.
Rủi ro khi tự áp dụng sai
Rủi ro thứ nhất là tiếp tục áp theo thói quen: kế toán chép phụ lục ưu đãi của năm trước sang năm sau mà không đối chiếu khung mới. Nếu điều khoản chuyển tiếp đặt thêm điều kiện hoặc không cho chuyển tiếp với một nhóm nào đó, phần ưu đãi đã khai sẽ bị loại, kèm tiền chậm nộp tính theo ngày (mức 0,03%/ngày theo quy định lâu nay; kiểm tra mức hiện hành).
Rủi ro thứ hai là bỏ ưu đãi vì tưởng đã mất: doanh nghiệp đọc danh mục mới, không thấy ngành mình, thôi không khai ưu đãi và nộp thừa thuế. Số thừa này vẫn có thể khai bổ sung để điều chỉnh, nhưng tốn thời gian và làm lệch kế hoạch tiền.
Rủi ro thứ ba là đếm sai năm: tính thời gian còn lại từ mốc khác với mốc đã dùng các năm trước. Cơ quan thuế sẽ đối chiếu với các tờ khai quyết toán đã nộp, nên bảng theo dõi phải khớp với lịch sử khai.
Hồ sơ phải giữ để chứng minh
- Giấy tờ làm căn cứ ưu đãi ban đầu: giấy chứng nhận đầu tư, giấy chứng nhận ưu đãi nếu có, hồ sơ dự án, giấy phép ngành nghề.
- Tờ khai quyết toán và phụ lục ưu đãi của tất cả các năm đã hưởng.
- Bảng theo dõi thời gian ưu đãi như mô tả ở trên, có chữ ký của người lập và người duyệt, cập nhật mỗi năm.
- Bản trích điều khoản chuyển tiếp của Luật 67/2025/QH15 và nghị định hướng dẫn mà doanh nghiệp dựa vào, kèm ngày tra cứu.
- Bảng so sánh phương án nếu có quyền chọn khung, kèm quyết định chọn của người có thẩm quyền.
- Văn bản hỏi và trả lời của cơ quan thuế nếu có. Chứng từ kế toán lưu ít nhất 10 năm theo Luật Kế toán.
Tự kiểm tra ở đâu: tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp để tải lại toàn bộ tờ khai quyết toán các năm và đối chiếu năm bắt đầu ưu đãi đã khai; cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật chính thức để đọc bản đang hiệu lực của luật và nghị định; cơ quan thuế quản lý khi cần xác nhận cách hiểu. Có thể đọc thêm cách tính thời gian còn lại trong bài chọn diện ưu đãi có lợi nhất và lưu lựa chọn.
Câu hỏi thường gặp
Dự án đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư trước năm 2025 nhưng chưa có doanh thu thì theo khung nào?
Đây là trường hợp phải đọc kỹ điều khoản chuyển tiếp, vì dự án đã có căn cứ ưu đãi nhưng chưa bắt đầu hưởng. Tuỳ quy định, dự án có thể được áp khung cũ, khung mới hoặc được chọn. Nên hỏi cơ quan thuế bằng văn bản trước kỳ quyết toán đầu tiên có thu nhập.
Có được đổi lựa chọn khung ưu đãi giữa chừng không?
Nếu văn bản cho quyền lựa chọn, thông thường lựa chọn phải cố định cho phần thời gian còn lại, không đổi qua đổi lại theo từng năm. Ghi lại quyết định chọn và căn cứ ngay ở năm đầu.
Ưu đãi theo giấy chứng nhận đầu tư có mạnh hơn luật thuế không?
Giấy chứng nhận đầu tư ghi nhận ưu đãi theo pháp luật tại thời điểm cấp. Khi luật thay đổi, việc có tiếp tục áp dụng hay không vẫn do điều khoản chuyển tiếp quyết định, không chỉ dựa vào nội dung ghi trên giấy.
Doanh nghiệp nhỏ đang hưởng ưu đãi ngành có được áp thêm thuế suất 15% không?
Thuế suất 15% hoặc 17% theo doanh thu là mức áp cho doanh nghiệp đủ điều kiện, còn ưu đãi ngành là một cơ chế khác. Việc áp đồng thời hay phải chọn một phụ thuộc quy định hướng dẫn; nguyên tắc chung là một khoản thu nhập không cộng dồn nhiều ưu đãi.
Năm 2025 đã quyết toán theo khung cũ, sau mới biết khung mới có lợi hơn thì sao?
Nếu văn bản cho quyền chọn và chưa hết thời hạn khai bổ sung, doanh nghiệp có thể khai bổ sung theo phương án đã chọn lại. Trước khi làm, nên xác nhận với cơ quan thuế rằng quyền chọn vẫn còn áp dụng cho trường hợp của mình.
Cần thuê tư vấn cho việc này không?
Doanh nghiệp có một căn cứ ưu đãi đơn giản và số liệu rõ ràng có thể tự làm theo bảng theo dõi. Doanh nghiệp có nhiều dự án, nhiều căn cứ ưu đãi chồng nhau hoặc số tiền lớn nên có người chuyên môn rà lại, vì sai ở năm đầu sẽ kéo theo mọi năm sau.
