Ngoài giảm trừ gia cảnh, người làm công có thể có những khoản được miễn thuế thu nhập cá nhân (như phần tiền lương làm thêm giờ, làm đêm được trả cao hơn so với làm trong giờ, lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả, học bổng, tiền bồi thường bảo hiểm, kiều hối, lãi tiền gửi ngân hàng) và những khoản không tính vào thu nhập chịu thuế (một số phụ cấp, trợ cấp theo quy định, các khoản chi hộ cho công việc trong mức cho phép). Bỏ sót những khoản này là nộp thừa; khai nhầm khoản thường thành khoản miễn là nộp thiếu.
Danh mục cụ thể và điều kiện của từng khoản nằm trong Luật Thuế thu nhập cá nhân và văn bản hướng dẫn có hiệu lực từ 1/7/2026 (Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC). Bài này giúp bạn nhận ra khoản nào đáng hỏi lại bộ phận nhân sự hoặc kế toán, và giữ giấy tờ gì để chứng minh.
Ba khái niệm hay bị trộn làm một
| Khái niệm | Nghĩa là | Ví dụ thường gặp |
|---|---|---|
| Thu nhập miễn thuế | Là thu nhập, nhưng luật cho miễn thuế nếu đúng điều kiện | Phần lương làm thêm giờ trả cao hơn; lương hưu từ bảo hiểm xã hội; học bổng; kiều hối |
| Khoản không tính vào thu nhập chịu thuế | Không cộng vào thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công nếu đúng quy định và trong mức cho phép | Một số phụ cấp, trợ cấp theo quy định của nhà nước; trợ cấp bảo hiểm xã hội; một số khoản chi phục vụ công việc |
| Giảm trừ | Được trừ khỏi thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế | Giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng, mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026; bảo hiểm bắt buộc; đóng góp từ thiện đúng quy định |
Ba nhóm này có hồ sơ chứng minh khác nhau. Gộp chung thành “khoản không chịu thuế” là nguồn gốc của nhiều sai sót khi quyết toán.
Bạn có thuộc diện không — sàng lọc nhanh
- Trong năm bạn có làm thêm giờ, làm ca đêm và được trả cao hơn giờ thường không?
- Bạn có nhận trợ cấp bảo hiểm xã hội (ốm đau, thai sản, tai nạn lao động) do quỹ bảo hiểm chi trả không?
- Bạn có nhận học bổng, tiền thưởng kèm danh hiệu, giải thưởng mà quy định có thể miễn không?
- Bạn có nhận tiền bồi thường từ hợp đồng bảo hiểm, bồi thường tai nạn lao động không?
- Bạn có nhận tiền người thân ở nước ngoài gửi về, lãi tiền gửi ngân hàng không?
- Bảng lương có tách riêng các khoản phụ cấp, trợ cấp và ghi rõ căn cứ không?
Mỗi “có” là một khoản cần kiểm. Nhưng nhớ: được miễn hay không phụ thuộc đồng thời vào bản chất khoản tiền, người chi trả, mức chi và chứng từ. Cùng tên “phụ cấp” mà công ty tự đặt ra thì khác với phụ cấp theo quy định của nhà nước.
Năm khoản người làm công hay bỏ sót
- Phần chênh lệch của tiền làm thêm giờ, làm đêm. Chỉ phần trả cao hơn so với giờ làm bình thường được miễn, không phải toàn bộ tiền làm thêm. Bảng lương không tách phần này thì thường bị tính thuế cả.
- Trợ cấp từ quỹ bảo hiểm xã hội. Khoản do cơ quan bảo hiểm chi trả qua công ty đôi khi bị nhập chung vào thu nhập tháng.
- Tiền bồi thường bảo hiểm, bồi thường tai nạn lao động. Không phải tiền công, nhưng nếu công ty chi qua bảng lương mà không ghi rõ thì dễ bị cộng vào.
- Học bổng, tài trợ học tập theo chương trình đáp ứng điều kiện miễn. Công ty trả học phí cho nhân viên thì cần xem kỹ là học bổng, là khoản đào tạo phục vụ công việc hay là thu nhập.
- Thu nhập ngoài lương được miễn như kiều hối, lãi tiền gửi ngân hàng. Không cần khai vào quyết toán tiền lương, nhưng nên hiểu để không lo lắng khi có tiền về tài khoản.
Phụ cấp, trợ cấp: tên gọi không quyết định
Nhóm “không tính vào thu nhập chịu thuế” là nơi sai nhiều nhất, vì bảng lương nào cũng có vài dòng phụ cấp. Muốn một khoản phụ cấp, trợ cấp không bị tính thuế, thường phải thoả đồng thời ba điều:
- Có căn cứ: thuộc loại phụ cấp, trợ cấp mà pháp luật cho phép không tính vào thu nhập chịu thuế (ví dụ các phụ cấp theo quy định của nhà nước cho một số nghề, vùng, điều kiện làm việc), hoặc là khoản chi phục vụ trực tiếp công việc.
- Đúng mức: nhiều khoản chỉ được loại trừ trong mức quy định; phần vượt vẫn cộng vào thu nhập chịu thuế.
- Có chứng từ: quy chế, hợp đồng, quyết định, chứng từ chi ghi rõ bản chất.
Ví dụ giả định: công ty có dòng “phụ cấp trách nhiệm” và “phụ cấp xăng xe” cho mọi nhân viên, cùng một mức, trả đều hằng tháng. Nếu không gắn với quy định nào và không gắn với việc đi lại thực tế, hai khoản này về bản chất là tiền lương và phải tính thuế. Người lao động không cần tự tính lại, nhưng nên biết để không kỳ vọng sai khi quyết toán.
Mức cụ thể của từng khoản (tiền ăn giữa ca, đồng phục, công tác phí…) có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn mới; tra Thông tư 87/2026/TT-BTC và văn bản liên quan thay vì dùng bảng mức cũ.
Rủi ro khi tự áp dụng sai
Chiều ngược lại cũng nguy hiểm không kém. Một số cách làm khiến cả công ty lẫn người lao động bị truy thu:
- Đổi tên một phần lương cứng thành “phụ cấp” để không tính thuế. Tên gọi không quyết định; bản chất và căn cứ chi mới quyết định.
- Coi toàn bộ tiền tăng ca là miễn thuế.
- Trả “công tác phí khoán” cố định hằng tháng cho người không đi công tác.
Khi bị kiểm tra, công ty — với tư cách tổ chức trả thu nhập, khấu trừ thay — phải khấu trừ, nộp bổ sung, cộng tiền chậm nộp theo ngày (mức 0,03%/ngày theo quy định lâu nay; kiểm tra mức hiện hành) và có thể bị phạt theo nghị định hiện hành. Người lao động tự quyết toán mà khai sai thì chịu trách nhiệm phần của mình.
Hồ sơ phải giữ để chứng minh
| Khoản | Người lao động nên giữ | Công ty phải có |
|---|---|---|
| Làm thêm giờ, làm đêm | Phiếu lương có tách phần chênh lệch | Bảng chấm công, quy chế lương, bảng lương tách cột |
| Trợ cấp bảo hiểm xã hội | Thông báo, quyết định hưởng | Chứng từ nhận từ cơ quan bảo hiểm và chi lại |
| Bồi thường | Quyết định, biên bản bồi thường | Chứng từ chi ghi rõ bản chất |
| Học bổng | Quyết định cấp học bổng | Hồ sơ chương trình học bổng |
| Phụ cấp theo quy định | Phiếu lương ghi rõ tên phụ cấp | Căn cứ quy định, hợp đồng lao động, quy chế |
Người lao động tự quyết toán nên lưu phiếu lương từng tháng và chứng từ khấu trừ thuế cuối năm. Khi thấy khoản đáng lẽ được miễn mà đã bị tính thuế, hỏi kế toán trước khi quyết toán — điều chỉnh từ phía công ty đơn giản hơn nhiều so với tự giải trình.
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân (đăng nhập bằng số định danh cá nhân, dùng thay mã số thuế cá nhân từ 1/7/2025): xem thu nhập và số thuế các tổ chức đã khai cho bạn.
- Phiếu lương hằng tháng: đối chiếu từng dòng với hợp đồng lao động và quy chế lương.
- Bộ phận nhân sự, kế toán: hỏi cách công ty đang tách các khoản miễn thuế trên bảng lương.
Cách tự quyết toán và các mốc hạn có thể xem thêm ở mục quyết toán thuế TNCN trên Cổng Thuế.
Câu hỏi thường gặp
Tiền thưởng Tết có được miễn thuế không?
Thưởng Tết, thưởng hiệu quả công việc thông thường là thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công. Chỉ một số loại thưởng gắn với danh hiệu, giải thưởng theo quy định mới có thể được miễn.
Tiền ăn trưa công ty trả có tính thuế không?
Tuỳ cách chi và mức chi so với quy định hiện hành: có trường hợp không tính vào thu nhập chịu thuế, có phần vượt mức phải tính. Kiểm tra với kế toán cách công ty đang áp dụng.
Lãi tiết kiệm ngân hàng có phải khai khi quyết toán không?
Lãi tiền gửi ngân hàng thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân theo quy định lâu nay, nên không cộng vào thu nhập chịu thuế. Không cần kê vào tờ khai quyết toán tiền lương.
Trợ cấp thôi việc có bị tính thuế không?
Trợ cấp thôi việc, mất việc chi theo đúng quy định của pháp luật lao động thường không tính vào thu nhập chịu thuế. Phần công ty chi thêm ngoài mức luật định thì cần xem kỹ, có thể phải tính thuế.
Phát hiện công ty tính thuế cả phần làm thêm giờ thì làm gì?
Đề nghị kế toán điều chỉnh trên bảng lương và chứng từ khấu trừ trước kỳ quyết toán. Nếu công ty đã quyết toán thay, việc điều chỉnh do công ty thực hiện với cơ quan thuế.
Người phụ thuộc chưa đăng ký có được tính giảm trừ không?
Giảm trừ người phụ thuộc cần đăng ký theo quy định; mức từ kỳ tính thuế 2026 là 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người. Đây là giảm trừ, không phải thu nhập miễn thuế, nên hồ sơ và cách đăng ký khác.
