Cá nhân bị bệnh hiểm nghèo: giảm thuế TNCN và hồ sơ đề nghị

Theo nguyên tắc của Luật Thuế thu nhập cá nhân lâu nay, người nộp thuế gặp khó khăn do thiên tai, hoả hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo ảnh hưởng đến khả năng nộp thuế thì được xét giảm thuế tương ứng với mức độ thiệt hại, nhưng không vượt quá số thuế phải nộp trong năm. Với bệnh hiểm nghèo, mức thiệt hại thường được xác định bằng chi phí chữa bệnh mà người bệnh thực sự tự chịu, sau khi trừ phần bảo hiểm và các tổ chức, cá nhân khác chi trả.

Giảm thuế không tự động: người nộp thuế phải làm hồ sơ đề nghị. Điều kiện chi tiết, danh mục bệnh và thủ tục hiện hành cần tra theo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi và văn bản hướng dẫn từ 1/7/2026 (Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC). Bài này giúp gia đình chuẩn bị giấy tờ từ bệnh viện ngay trong quá trình điều trị, khi còn dễ xin.

Mức giảm được tính thế nào

Nguyên tắc: số thuế được giảm = mức thiệt hại, nhưng tối đa bằng số thuế phải nộp của năm đó. Ví dụ giả định:

“Chi phí tự chịu” là tổng chi phí khám, chữa bệnh có chứng từ, trừ phần bảo hiểm y tế, bảo hiểm thương mại, cơ quan, tổ chức hoặc người khác đã chi trả. Các khoản không có chứng từ (thuốc mua ngoài không hoá đơn, chi phí đi lại, ăn ở) thường khó được chấp nhận.

Trường hợp C cho thấy một điều quan trọng: giảm thuế chỉ có ý nghĩa với người có số thuế phải nộp. Người có thu nhập dưới mức phải nộp thuế sau giảm trừ gia cảnh (bản thân 15,5 triệu đồng/tháng, mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026) thì không cần làm hồ sơ này.

Nhiều nguồn chi trả: tính phần tự chịu thế nào

Một đợt điều trị bệnh nặng thường được chi trả từ nhiều nguồn cùng lúc. Muốn ra đúng mức thiệt hại, cộng tổng chi phí có chứng từ rồi trừ lần lượt từng nguồn. Ví dụ giả định:

Nếu số thuế phải nộp trong năm lớn hơn 15 triệu đồng, mức được xét giảm tối đa là 15 triệu đồng. Nếu nhỏ hơn, mức giảm dừng ở số thuế phải nộp.

Những khoản như tiền người thân, bạn bè, cộng đồng quyên góp giúp chữa bệnh có phải trừ ra hay không nên hỏi cơ quan thuế theo hướng dẫn hiện hành; trung thực kê ra vẫn an toàn hơn là giấu đi rồi bị hỏi lại.

Bạn có thuộc diện không — sàng lọc nhanh

1. Người mắc bệnh có phải chính là người nộp thuế không? (Bệnh của người thân có được xét hay không cần tra hướng dẫn hiện hành, đừng tự mặc định.)
2. Bệnh có thuộc danh mục bệnh hiểm nghèo theo quy định đang áp dụng, và có giấy tờ của cơ sở y tế xác nhận không?
3. Trong năm, người đó có số thuế thu nhập cá nhân phải nộp lớn hơn không không?
4. Có hoá đơn, biên lai của cơ sở y tế cho chi phí khám chữa bệnh không?
5. Đã xác định được phần bảo hiểm và người khác đã chi trả chưa?

Năm câu phải là “có” cùng lúc. Câu 3 hay bị bỏ qua: nhiều gia đình mất công làm hồ sơ cho người đã nghỉ việc điều trị cả năm, không có thu nhập chịu thuế nên không có gì để giảm.

Nộp hồ sơ ở đâu, khi nào

Theo cách làm lâu nay:

• Giảm thuế xét theo năm tính thuế phát sinh chi phí chữa bệnh, gắn với việc quyết toán năm đó.
• Người có thu nhập từ tiền lương, tiền công thường tự quyết toán với cơ quan thuế và nộp hồ sơ đề nghị giảm kèm theo, vì tổ chức trả thu nhập không tự xét giảm thuế do bệnh cho người lao động. Nếu đã uỷ quyền quyết toán cho công ty, hỏi cơ quan thuế cách xử lý phù hợp.
• Nơi nộp là cơ quan thuế quản lý theo quy định về quyết toán thuế thu nhập cá nhân, và hạn nộp gắn với hạn quyết toán của cá nhân tự quyết toán — ngày cuối cùng tháng thứ 4 sau năm tính thuế theo Luật Quản lý thuế (kiểm tra văn bản mới nếu có thay đổi).

Thủ tục chi tiết, mẫu văn bản đề nghị và cách nộp điện tử theo văn bản hướng dẫn hiện hành; không dùng mẫu tải từ bài viết cũ.

Giấy tờ bệnh viện nên xin ngay trong lúc điều trị

Đây là phần gia đình hay để lỡ, vì lúc đang chữa bệnh không ai nghĩ tới thuế. Nên xin và cất giữ:

1. Giấy ra viện, tóm tắt bệnh án hoặc giấy xác nhận của cơ sở y tế ghi rõ chẩn đoán.
2. Hoá đơn, biên lai viện phí từng đợt, ghi đúng tên người bệnh.
3. Bảng kê chi phí có thể hiện phần bảo hiểm y tế chi trả và phần người bệnh tự trả.
4. Hoá đơn mua thuốc theo đơn tại nhà thuốc, kèm đơn thuốc.
5. Hồ sơ bồi thường bảo hiểm thương mại nếu có: văn bản chấp thuận, số tiền đã trả.
6. Xác nhận hỗ trợ của cơ quan, tổ chức nếu đã nhận hỗ trợ viện phí.

Xếp theo từng đợt điều trị, mỗi đợt một bìa. Cuối năm chỉ cần cộng. Nếu người bệnh không tự lo được giấy tờ, giao cho một người trong gia đình giữ toàn bộ, tránh tình trạng mỗi người cầm một ít rồi thất lạc.

Rủi ro khi tự áp dụng sai

• Không trừ phần bảo hiểm đã trả, làm mức thiệt hại cao hơn thực tế.
• Dùng hoá đơn đứng tên người khác hoặc chi phí của người thân để đề nghị giảm cho mình khi quy định không cho phép.
• Đề nghị giảm trùng cùng một khoản chi phí ở hai năm khác nhau.

Khi bị phát hiện, số thuế đã giảm sai phải nộp lại, cộng tiền chậm nộp theo ngày (mức 0,03%/ngày theo quy định lâu nay; kiểm tra mức hiện hành) và có thể bị phạt theo nghị định hiện hành. Với người đang điều trị bệnh, đó là thêm một gánh nặng hoàn toàn tránh được nếu hồ sơ trung thực.

Hồ sơ phải giữ để chứng minh

• Văn bản đề nghị giảm thuế theo mẫu hiện hành, bản đã nộp và xác nhận tiếp nhận.
• Giấy tờ y tế xác định bệnh; hoá đơn, biên lai, bảng kê chi phí.
• Chứng từ phần bảo hiểm, tổ chức, cá nhân khác đã chi trả.
• Tờ khai quyết toán năm, chứng từ khấu trừ thuế do nơi trả thu nhập cấp.
• Quyết định hoặc thông báo giảm thuế của cơ quan thuế.

Tự kiểm tra ở đâu: ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân (đăng nhập bằng số định danh cá nhân) để xem số thuế các nơi trả thu nhập đã khai, trạng thái hồ sơ quyết toán và thông báo; cơ quan thuế quản lý khi cần hỏi danh mục bệnh và giấy tờ cụ thể.