Người nghỉ hưu mở tạp hoá, bán nước tại nhà: sàng lọc ngưỡng doanh thu và phần phải khai

Người nghỉ hưu mở tạp hoá, quán nước tại nhà là hộ, cá nhân kinh doanh như mọi người khác: nếu tổng doanh thu bán hàng trong năm dưới ngưỡng hiện hành thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân từ việc kinh doanh; vượt ngưỡng thì nộp theo tỷ lệ trên doanh thu. Lương hưu do cơ quan bảo hiểm xã hội trả là thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân và không cộng vào doanh thu bán hàng để so ngưỡng.

Tuổi tác hay tư cách người về hưu không tạo ra mức ngưỡng riêng. Điều cần làm là hiểu doanh thu của quầy được tính thế nào, khi nào phải đăng ký, và những trường hợp một quán nhỏ lại không còn nằm dưới ngưỡng. Trước đây ngưỡng là 100 triệu đồng/năm; mức này đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025, cần tra mức đang áp dụng.

Ba khoản tiền của người về hưu, ba cách nhìn khác nhau

Bảng trên cho thấy câu hỏi “về hưu buôn bán có bị đánh thuế lương hưu không” có câu trả lời rõ: không. Còn tiền bán hàng thì xét theo ngưỡng, như mọi hộ khác.

Sàng lọc nhanh: quầy nhỏ có thật sự dưới ngưỡng

1. Doanh thu là tổng tiền khách trả, không phải tiền lời. Quầy tạp hoá bán nước ngọt, gạo, dầu ăn, thẻ điện thoại có vòng quay hàng nhanh, doanh thu có thể lớn hơn cảm nhận.
2. Có bán thêm qua điện thoại, giao hàng, nhận chuyển khoản không? Tất cả cộng chung.
3. Có đại lý nhỏ cho một hãng nước, gas, bia hưởng hoa hồng không? Hoa hồng đại lý có cách tính riêng theo quy định.
4. Quầy của người về hưu hay thật ra là cửa hàng chung của cả nhà, con cái cùng bán? Nếu là một cơ sở, doanh thu là của cơ sở đó.
5. Quầy có cho thuê thêm chỗ đặt máy bán hàng, chỗ để xe không?

Cách ước lượng nhanh: ghi doanh thu thực tế trong hai tuần bình thường, nhân lên cho cả năm, rồi cộng thêm các tháng cao điểm (Tết, hè). So con số đó với ngưỡng hiện hành trước khi kết luận.

Dưới ngưỡng vẫn có những việc phải làm

Không phải nộp thuế không có nghĩa là không có nghĩa vụ nào. Với hộ nhỏ, những việc thường gặp:

• Đăng ký hộ kinh doanh nếu quy mô, ngành nghề thuộc diện phải đăng ký theo quy định về hộ kinh doanh; một số hoạt động rất nhỏ, bán rong, quà vặt có thể không phải đăng ký — hỏi cơ quan đăng ký cấp xã.
• Khai hoặc thông báo doanh thu với cơ quan thuế theo cách văn bản hiện hành quy định cho hộ dưới ngưỡng, nhất là từ khi phương pháp khoán chấm dứt trong năm 2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15.
• Giữ sổ ghi doanh thu đơn giản theo ngày, và giữ sao kê tài khoản nhận tiền.
• Điều kiện riêng của ngành hàng: bán rượu, thuốc lá, thực phẩm có điều kiện riêng về giấy phép, không liên quan đến thuế nhưng dễ bị bỏ qua.

Lệ phí môn bài đã bãi bỏ từ 1/1/2026, nên người mở quầy từ năm nay không còn khoản này.

Khi nào không còn thuộc diện dưới ngưỡng

• Doanh thu cả năm vượt ngưỡng: phần doanh thu tính thuế theo tỷ lệ của ngành phân phối, cung cấp hàng hoá hoặc dịch vụ ăn uống. Cách tính khi vượt ngưỡng theo quy định hiện hành, xem thêm bài doanh thu vượt ngưỡng giữa năm.
• Quán nước chuyển thành quán ăn, có bàn ghế, phục vụ bữa: doanh thu tăng nhanh và ngành tính thuế khác.
• Cộng thêm tiền cho thuê mặt bằng một phần nhà có thể làm tổng doanh thu vượt ngưỡng theo cách cộng của văn bản hiện hành.
• Làm đại lý cho doanh nghiệp với doanh số lớn: có quy định riêng về hoa hồng đại lý và việc doanh nghiệp khấu trừ.

Đại lý nhỏ, bán thẻ, thu hộ: tiền nào là doanh thu của quầy

Quầy tạp hoá thường làm thêm vài việc nhỏ mà tiền đi qua tay nhưng không hẳn là doanh thu của mình:

• Đại lý gas, nước đóng bình, bia bán đúng giá hãng quy định và hưởng hoa hồng: theo quy định lâu nay, doanh thu của hộ là phần hoa hồng, và có trường hợp hãng đã khấu trừ, nộp thay. Nếu hộ mua đứt hàng rồi bán theo giá tự định, đó là mua bán thông thường, doanh thu là toàn bộ tiền bán.
• Thu hộ tiền điện, nước, nạp tiền điện thoại: phần tiền thu hộ không phải doanh thu; phần phí hoặc chiết khấu hưởng là doanh thu dịch vụ.
• Bán vé số hưởng hoa hồng: có quy định riêng về khấu trừ với đại lý xổ số.

Cách phân biệt chắc nhất là đọc giấy thoả thuận với hãng hoặc đơn vị giao việc: ai định giá bán, hàng thuộc về ai trước khi bán, quầy được hưởng gì. Giữ các giấy này cùng sổ doanh thu.

Những cuộc gọi nhắm vào người cao tuổi mở quầy

Người về hưu mở quầy nhỏ là đối tượng quen thuộc của các cuộc gọi, tin nhắn giả danh cơ quan thuế: báo “hộ kinh doanh chưa chuyển đổi sau khi bỏ thuế khoán, sẽ bị phạt”, rồi hướng dẫn cài ứng dụng lạ hoặc chuyển tiền “nộp phạt” vào tài khoản cá nhân. Nguyên tắc tự bảo vệ:

• Cơ quan thuế không yêu cầu cài ứng dụng qua đường liên kết gửi trong tin nhắn và không thu tiền vào tài khoản cá nhân.
• Không đọc mã xác thực gửi về điện thoại cho bất kỳ ai.
• Muốn biết có thật phải làm gì, đến thẳng thuế cơ sở hoặc gọi số điện thoại công khai của cơ quan thuế tỉnh.

Ví dụ giả định: quầy tạp hoá của hai ông bà

Giả sử hai ông bà về hưu mở quầy tạp hoá ở mặt tiền nhà trong ngõ. Ông nhận lương hưu hằng tháng, bà cũng vậy. Quầy bán nước uống, bánh kẹo, gạo, dầu ăn; con trai thỉnh thoảng giao hàng cho khách quen gọi điện.

1. Lương hưu của hai ông bà: miễn thuế, không liên quan đến quầy.
2. Doanh thu quầy: cộng tiền mặt tại quầy và tiền chuyển khoản của khách gọi giao. Ghi sổ theo ngày.
3. Cuối mỗi quý nhìn lại tổng doanh thu. Nếu cả năm dưới ngưỡng, hộ không phải nộp thuế từ kinh doanh; thực hiện thủ tục khai hoặc thông báo theo hướng dẫn.
4. Nếu gần chạm ngưỡng, hỏi thuế cơ sở về thời điểm và cách khai khi vượt để không bị chậm.

Quầy đứng tên ông hay bà không quan trọng bằng việc có một người chịu trách nhiệm ghi chép và giữ giấy tờ.

Hồ sơ phải giữ để chứng minh

• Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh (nếu thuộc diện đăng ký).
• Sổ ghi doanh thu theo ngày hoặc theo tuần; hoá đơn, phiếu giao hàng của nhà cung cấp để đối chiếu hàng nhập.
• Sao kê tài khoản nhận tiền bán hàng; nên tách tài khoản nhận tiền bán hàng khỏi tài khoản nhận lương hưu cho dễ đối chiếu.
• Quyết định hưởng lương hưu hoặc giấy tờ nhận lương hưu — dùng khi cần giải thích nguồn tiền vào tài khoản.

Tự kiểm tra ở đâu: thông tin đăng ký thuế tra trên trang tra cứu thông tin người nộp thuế bằng số định danh cá nhân; thông báo thuế, số đã nộp xem trên ứng dụng thuế trên điện thoại; mức ngưỡng và cách khai của hộ dưới ngưỡng hỏi thuế cơ sở nơi đặt quầy. Người cao tuổi ngại dùng điện thoại có thể nhờ con cháu cùng đăng nhập, nhưng tự giữ mật khẩu và không đưa mã xác thực cho người gọi điện xưng là cán bộ thuế.