Công ty do sinh viên hoặc người mới ra trường lập năm 2026 có thể được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp ba năm nếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới theo Nghị quyết 198/2025/QH15, và không còn phải nộp lệ phí môn bài vì khoản này đã bị bãi bỏ từ 1/1/2026. Ngoài hai điểm đó, gần như mọi nghĩa vụ khác vẫn còn nguyên: khai thuế giá trị gia tăng, lập hoá đơn, khấu trừ thuế thu nhập cá nhân khi trả tiền cho người làm, lập báo cáo tài chính và quyết toán.
Tuổi trẻ hay tư cách sinh viên không tạo ra ưu đãi thuế riêng. Các chương trình “hỗ trợ khởi nghiệp” của trường, của địa phương thường là tư vấn, đào tạo, chỗ làm việc, kết nối vốn — có giá trị nhưng không phải miễn thuế. Bài này đặt ba nhóm cạnh nhau để người mới lập công ty không nhầm cái này thành cái kia.
Ba nhóm cần tách ngay từ ngày đầu
| Nhóm | Gồm những gì | Điều kiện hoặc lưu ý |
|---|---|---|
| Có thể được miễn | Thuế thu nhập doanh nghiệp trong ba năm | Doanh nghiệp nhỏ và vừa, thành lập mới đúng nghĩa, còn trong thời gian áp dụng; vẫn phải khai quyết toán |
| Không còn phải nộp | Lệ phí môn bài | Bãi bỏ từ 1/1/2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15 |
| Vẫn phải làm, phải nộp | Thuế GTGT; khấu trừ, khai thuế TNCN cho người lao động, cộng tác viên; hoá đơn điện tử; báo cáo tài chính; bảo hiểm xã hội nếu có người lao động thuộc diện | Không liên quan tới việc được miễn thuế TNDN |
| Hỗ trợ không phải thuế | Tư vấn, đào tạo, vườn ươm, không gian làm việc, kết nối nhà đầu tư | Theo chương trình của từng nơi; không thay đổi nghĩa vụ thuế |
Nhầm hay gặp nhất là coi dòng đầu như “miễn hết thuế”. Công ty có doanh thu thì thuế GTGT vẫn phát sinh theo kỳ khai, và tờ khai thuế GTGT không có ô nào cho chữ “khởi nghiệp”.
Sàng lọc nhanh: công ty có thật sự thuộc diện miễn ba năm
- Công ty có phải là thành lập mới — không tách ra từ công ty khác, không đổi tên từ công ty đã có, không phải công ty cũ đổi chủ?
- Công ty có đạt tiêu chí doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định hiện hành (lao động, doanh thu hoặc nguồn vốn)?
- Người sáng lập có phải đang là chủ, người đại diện của một doanh nghiệp khác cùng ngành mà công ty mới chỉ là “bản sao” không?
- Ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có nằm trong khoảng thời gian chính sách áp dụng theo văn bản hướng dẫn?
Bốn câu “có, có, không, có” là trường hợp thuận lợi. Với sinh viên, câu 3 thường không vướng. Câu hay vướng là câu 1 khi nhóm bạn tiếp quản một công ty sẵn có của người quen “cho đỡ thủ tục” — công ty đó không còn là thành lập mới. Chi tiết về các trường hợp tách, sáp nhập, đổi chủ có trong bài công ty lập sau khi tách, sáp nhập hay đổi chủ.
Những nghĩa vụ người trẻ hay bỏ quên
- Khấu trừ thuế khi trả tiền cho bạn bè làm cùng. Trả từ 2 triệu đồng/lần cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng thì khấu trừ 10%, trừ khi người nhận đủ điều kiện làm cam kết thu nhập thấp theo mẫu tại thông tư hiện hành. Trả tiền mặt cho “bạn làm giúp” mà không khấu trừ, không chứng từ thì khoản chi đó khó được tính vào chi phí.
- Hoá đơn điện tử. Bán hàng, cung cấp dịch vụ là phải lập hoá đơn theo quy định về hoá đơn điện tử, kể cả khi khách là cá nhân không đòi.
- Báo cáo tài chính và quyết toán. Năm đầu, dù doanh thu nhỏ hay lỗ, vẫn phải lập báo cáo tài chính và tờ khai quyết toán; hạn là ngày cuối cùng tháng thứ 3 sau năm tài chính theo Luật Quản lý thuế.
- Tài khoản ngân hàng của công ty. Nhận tiền bán hàng vào tài khoản cá nhân của người sáng lập làm doanh thu không khớp sổ và tạo rủi ro bị xác định là để doanh thu ngoài sổ.
Lương của chính người sáng lập và câu hỏi người phụ thuộc
Hai câu hỏi rất riêng của người trẻ:
Trả lương cho mình. Người sáng lập làm việc thật cho công ty có thể nhận lương theo hợp đồng lao động và công ty khấu trừ thuế thu nhập cá nhân như với nhân viên khác, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân từ kỳ tính thuế 2026. Riêng công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ, theo quy định lâu nay tiền lương của chính chủ sở hữu không được tính vào chi phí được trừ — cần kiểm tra văn bản hiện hành trước khi hạch toán.
Bố mẹ đang tính mình là người phụ thuộc. Sinh viên vẫn học đại học có thể là người phụ thuộc của bố mẹ nếu thu nhập bình quân tháng không vượt mức tối đa theo quy định. Khi đã nhận lương hoặc có thu nhập từ công ty vượt mức đó, bố mẹ phải thôi tính giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng cho người con. Để nguyên thì cuối năm bố mẹ bị truy thu khi quyết toán — nên báo cho gia đình từ tháng bắt đầu nhận lương.
Không thuộc diện miễn: những trường hợp người trẻ hay gặp
- Nhận lại công ty của người quen để khỏi làm thủ tục thành lập: công ty đã có từ trước, không còn là thành lập mới, lại có thể mang theo nghĩa vụ cũ chưa xong.
- Lập công ty mới để tiếp tục đúng công việc của công ty cũ do gia đình làm chủ, dùng lại khách hàng, tài sản, nhân sự: dễ bị xem là tách hoặc chuyển đổi, không phải thành lập mới.
- Công ty mới nhưng nhận vốn lớn ngay từ đầu: cần kiểm tiêu chí nguồn vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Không thuộc diện miễn không phải thảm hoạ: công ty có doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng vẫn áp thuế suất 15%.
Ví dụ giả định: một công ty thiết kế của ba người bạn
Giả sử ba người bạn vừa tốt nghiệp lập công ty thiết kế đồ hoạ tháng 3/2026, doanh thu năm đầu dự kiến vài trăm triệu đồng, thuê thêm hai sinh viên làm theo dự án.
- Công ty mới lập, quy mô nhỏ: nhiều khả năng thuộc diện miễn thuế thu nhập doanh nghiệp ba năm; vẫn khai quyết toán năm 2026 và kê phần được miễn.
- Không nộp lệ phí môn bài.
- Khai thuế GTGT theo kỳ đã đăng ký; lập hoá đơn cho từng hợp đồng thiết kế.
- Khi trả tiền cho hai sinh viên làm theo dự án từ 2 triệu đồng/lần, khấu trừ 10% hoặc nhận bản cam kết nếu đủ điều kiện; cuối năm cấp chứng từ khấu trừ để họ tự quyết toán lấy lại nếu bị trừ thừa.
- Nếu ba người nhận lương, ký hợp đồng lao động, đóng bảo hiểm xã hội theo quy định.
Việc được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ ảnh hưởng dòng số 1. Bốn dòng còn lại là công việc hằng tháng, hằng quý — và là chỗ công ty trẻ hay bị phạt vì nộp trễ, không phải vì thiếu tiền.
Hồ sơ phải giữ để chứng minh
- Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, danh sách thành viên góp vốn và chứng từ góp vốn.
- Hồ sơ chứng minh tiêu chí nhỏ và vừa: danh sách lao động tham gia bảo hiểm xã hội, báo cáo tài chính.
- Hợp đồng với khách hàng, hoá đơn đầu ra; hợp đồng với người làm theo dự án, bản cam kết thu nhập thấp nếu có, chứng từ khấu trừ.
- Sao kê tài khoản ngân hàng của công ty; sổ kế toán theo chế độ kế toán áp dụng.
- Tờ khai quyết toán có kê phần thu nhập được miễn.
Tự kiểm tra ở đâu: trạng thái và ngày thành lập của công ty xem trên trang tra cứu thông tin người nộp thuế; tờ khai đã nộp, số thuế còn phải nộp và thông báo nhắc hạn xem trong tài khoản thuế điện tử của công ty; hoá đơn đã lập, đã nhận xem trên cổng hoá đơn điện tử. Người sáng lập xem thu nhập đã được công ty khai cho mình trên ứng dụng thuế trên điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Đang là sinh viên có được đứng tên người đại diện theo pháp luật không?
Người đủ tuổi và năng lực hành vi dân sự theo quy định có thể đứng tên. Cần hiểu người đại diện chịu trách nhiệm về nghĩa vụ của công ty với cơ quan nhà nước; nếu công ty bỏ dở, trách nhiệm đó không tự mất khi ra trường hay đi làm nơi khác.
Công ty chưa có doanh thu có phải nộp tờ khai không?
Có. Tờ khai thuế GTGT theo kỳ đã đăng ký và quyết toán năm vẫn phải nộp dù số liệu bằng không. Bỏ nộp vì “chưa có gì” là lỗi phổ biến nhất của công ty mới.
Được miễn thuế TNDN thì có cần giữ hoá đơn chi phí không?
Có. Sổ sách vẫn phải đầy đủ để xác định thu nhập được miễn và để dùng cho các năm sau khi hết miễn. Chi phí không có chứng từ còn ảnh hưởng tới lỗ được chuyển sang năm sau theo quy định.
Nhận giải thưởng từ cuộc thi khởi nghiệp có phải nộp thuế không?
Tuỳ người nhận là công ty hay cá nhân và bản chất khoản tiền. Nếu công ty nhận, đó thường là thu nhập khác của công ty; nếu cá nhân nhận, cần xem đó là trúng thưởng hay giải thưởng thuộc nhóm không tính thuế. Xem quy chế cuộc thi và hỏi đơn vị trao giải về việc khấu trừ.
Có nên lập hộ kinh doanh thay vì công ty cho đỡ việc?
Hộ kinh doanh đơn giản hơn về sổ sách nhưng không có tư cách pháp nhân và không hưởng miễn thuế TNDN. Nếu khách hàng chủ yếu là doanh nghiệp cần hoá đơn, hợp đồng với pháp nhân, công ty thường phù hợp hơn; nếu bán lẻ nhỏ, hộ kinh doanh có thể đủ.
Nhà trường hỗ trợ tiền cho dự án khởi nghiệp thì hạch toán thế nào?
Khoản tài trợ không hoàn lại mà công ty nhận thường là thu nhập khác của công ty. Nếu tiền trao cho cá nhân sinh viên, cần xem bản chất là học bổng, giải thưởng hay tài trợ dự án để biết có tính thuế hay không.
