Ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân của hộ, cá nhân kinh doanh được đặt theo năm dương lịch. Với hộ không kinh doanh đủ 12 tháng, hướng dẫn lâu nay (trong đó có Thông tư 40/2021/TT-BTC) cho quy đổi ngưỡng theo số tháng thực tế kinh doanh: bán bốn tháng thì so doanh thu bốn tháng với phần ngưỡng tương ứng bốn tháng, chứ không so với cả mức năm. Văn bản hiện hành có giữ nguyên cách quy đổi này hay không, và tháng lẻ tính thế nào, cần tra lại vì khung quản lý thuế hộ kinh doanh đã thay đổi nhiều trong giai đoạn 2025–2026.
Điều hay làm hộ tính sai không phải là công thức, mà là đếm tháng: tháng nào là tháng có kinh doanh, tháng nghỉ sửa nhà có được trừ không, bán theo mùa thì sao. Bài này đi qua ba tình huống thường gặp và cách giữ bằng chứng cho từng tình huống. Ngưỡng cụ thể đang áp dụng không nêu ở đây: trước đây là 100 triệu đồng/năm và đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025, nên hãy tra mức hiện hành.
Ngưỡng là con số của cả năm, còn năm kinh doanh thì không đủ
Chính sách không thu thuế với hộ có doanh thu thấp nhằm để người buôn bán nhỏ không phải gánh thuế khi thu nhập chỉ đủ sống. Nếu so doanh thu vài tháng với ngưỡng cả năm, một hộ bán rất đắt hàng trong bốn tháng cuối năm vẫn nằm dưới ngưỡng, trong khi hộ bán đều cả năm với cùng nhịp lại phải nộp. Quy đổi theo tháng là để hai hộ này được đối xử như nhau.
Cách quy đổi theo hướng dẫn lâu nay, minh hoạ bằng ký hiệu (không phải số liệu quy định):
- Gọi N là ngưỡng doanh thu năm đang áp dụng.
- Hộ kinh doanh thực tế t tháng trong năm.
- Ngưỡng dùng để so của năm đó là N × t / 12.
Giả sử một hộ mở quán từ tháng 9 và bán đủ bốn tháng cuối năm: ngưỡng để so là N × 4/12, tức một phần ba ngưỡng năm. Doanh thu bốn tháng vượt con số này thì hộ thuộc diện phải nộp thuế cho năm đó, dù tổng doanh thu cả năm trông vẫn nhỏ hơn N.
Bạn có thuộc diện không — sàng lọc nhanh
- Năm nay hộ bắt đầu kinh doanh từ tháng nào, và có ngừng hẳn trước tháng 12 không?
- Giữa năm có tháng nào nghỉ bán không; nếu có, đã gửi thông báo tạm ngừng kinh doanh theo quy định hay chỉ đóng cửa?
- Hộ bán theo mùa (Tết, mùa cưới, mùa trái cây, mùa du lịch) hay bán đều quanh năm?
- Doanh thu của các tháng có kinh doanh được ghi ở đâu: sổ theo dõi, phần mềm bán hàng, sao kê tài khoản?
- Văn bản hiện hành còn quy đổi ngưỡng theo tháng không, và tháng không trọn (mở ngày 20) tính là tháng đủ hay tháng lẻ?
Câu 2 là câu dễ sai nhất. Tháng đóng cửa nhưng không có thông báo tạm ngừng thường vẫn bị coi là tháng có kinh doanh, vì cơ quan thuế không có căn cứ để biết hộ đã nghỉ.
Tình huống một: mới mở giữa năm
Mốc bắt đầu thường là ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc ngày bắt đầu hoạt động thực tế, tuỳ cách quy định hiện hành. Điều nên làm:
- Ghi rõ ngày khai trương, lưu hình ảnh ngày mở cửa, hoá đơn thuê mặt bằng hoặc hợp đồng thuê có ngày bắt đầu.
- Không để giấy phép cấp từ tháng 3 nhưng tháng 9 mới mở cửa mà không có giải thích. Khoảng trống này nên có bằng chứng (sửa chữa, chờ hàng) để chứng minh chưa kinh doanh.
- Bắt đầu sổ theo dõi doanh thu ngay từ ngày đầu. Ba tháng đầu thường là giai đoạn hộ bận nhất và quên ghi nhất.
Khi phương pháp khoán thuế chấm dứt (chậm nhất trong năm 2026) và lệ phí môn bài được bãi bỏ từ 1/1/2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15, sổ theo dõi doanh thu tự ghi trở thành căn cứ chính để hộ tự xác định mình trên hay dưới ngưỡng.
Tình huống hai: nghỉ vài tháng giữa năm
| Cách nghỉ | Thường được tính là | Hệ quả khi so ngưỡng |
|---|---|---|
| Gửi thông báo tạm ngừng kinh doanh theo quy định, ghi rõ thời gian | Tháng không kinh doanh | Được trừ khỏi số tháng khi quy đổi ngưỡng |
| Đóng cửa, không thông báo, vẫn còn bán lẻ tẻ qua mạng | Tháng có kinh doanh | Không được trừ; doanh thu bán qua mạng vẫn phải cộng |
| Đóng cửa, không thông báo, không bán gì | Dễ bị coi là tháng có kinh doanh | Phải tự chứng minh bằng bằng chứng khác, không chắc được chấp nhận |
Nghỉ vài tuần để về quê, sửa quán thì không cần thủ tục gì. Nhưng nếu nghỉ từ một tháng trở lên và muốn tháng đó không tính, nên làm thông báo tạm ngừng theo quy định về đăng ký hộ kinh doanh và quản lý thuế đang hiệu lực. Chỉ vài dòng giấy nhưng tiết kiệm rất nhiều lời giải thích về sau.
Trường hợp ngừng hẳn trước cuối năm (bán quán, chuyển nghề) thì làm thủ tục chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh và quyết toán, xử lý nghĩa vụ còn lại theo quy định. Số tháng kinh doanh của năm đó tính tới tháng chấm dứt. Nhiều hộ chỉ đóng cửa rồi đi, để giấy chứng nhận hộ kinh doanh còn hiệu lực nhiều năm; sau này muốn đăng ký lại hoặc đứng tên kinh doanh khác mới phát hiện hồ sơ cũ còn treo.
Tình huống ba: bán theo mùa
Hộ bán hoa, bánh mứt dịp Tết, bán đồ bơi mùa hè, cho thuê chòi mùa du lịch thường kinh doanh dồn vào vài tháng. Có hai kiểu:
- Hộ chỉ bán đúng mùa, còn lại nghỉ hẳn: số tháng kinh doanh là số tháng mùa vụ. Ngưỡng quy đổi nhỏ, nên doanh thu mùa vụ tốt rất dễ vượt. Đây là điều nhiều hộ không ngờ tới.
- Hộ bán quanh năm nhưng đắt hàng theo mùa: số tháng là 12, so với ngưỡng cả năm. Không được chỉ tính “tháng đông khách”.
Người kinh doanh thời vụ không có địa điểm cố định (bán tại chợ phiên, hội chợ) còn có quy định riêng về nơi khai và cách khai. Trước mùa bán, nên hỏi thuế cơ sở nơi bán để biết mình khai ở đâu.
Một lời khuyên thực tế: đừng tính toán để thời gian kinh doanh “vừa đủ” dưới ngưỡng. Doanh thu thật là doanh thu thật; khai thiếu doanh thu hoặc tách cho người nhà đứng tên để né ngưỡng là hành vi bị truy thu và xử phạt, không phải cách tối ưu thuế.
Rủi ro khi tự áp dụng sai
Ví dụ giả định: một hộ mở tiệm trà sữa từ tháng 8, doanh thu năm đầu chưa bằng ngưỡng năm nên chủ hộ tin mình dưới ngưỡng và không khai. Cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu tài khoản nhận tiền và dữ liệu từ ứng dụng giao đồ ăn, quy đổi ngưỡng theo năm tháng kinh doanh và xác định hộ đã vượt. Hộ phải khai bổ sung, nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân của năm đó theo tỷ lệ trên doanh thu, kèm tiền chậm nộp tính theo ngày (mức 0,03%/ngày theo quy định lâu nay; kiểm tra mức hiện hành).
Chiều ngược lại: hộ nghỉ bốn tháng để chữa bệnh nhưng không thông báo tạm ngừng, cuối năm bị coi là kinh doanh đủ 12 tháng. Trong trường hợp này thiệt hại thường nhỏ vì ngưỡng năm lớn hơn, nhưng nếu hộ bị ấn định doanh thu theo tháng thì các tháng nghỉ vẫn bị tính.
Hồ sơ phải giữ để chứng minh
- Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh; hợp đồng thuê mặt bằng có ngày bắt đầu, ngày kết thúc.
- Thông báo tạm ngừng, tiếp tục kinh doanh đã nộp và giấy xác nhận nhận hồ sơ.
- Sổ theo dõi doanh thu theo ngày hoặc theo tháng, kể cả tháng không có doanh thu (ghi số 0, không bỏ trống).
- Sao kê tài khoản nhận tiền bán hàng, báo cáo doanh thu từ ứng dụng giao hàng, sàn thương mại điện tử, máy quẹt thẻ.
- Bằng chứng nghỉ bán nếu có: giấy viện phí, hợp đồng sửa chữa, ảnh cửa đóng có ngày.
- Bảng tự tính ngưỡng quy đổi của năm, ghi rõ số tháng và căn cứ văn bản.
Tự kiểm tra ở đâu: ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử của cá nhân để xem thông tin đăng ký kinh doanh, thông báo tạm ngừng đã được ghi nhận chưa; thuế cơ sở nơi đặt cửa hàng để hỏi ngưỡng và cách quy đổi đang áp dụng. Bài ngưỡng doanh thu năm không phải nộp thuế giải thích doanh thu nào phải cộng khi so ngưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Mở ngày 20 của tháng thì tháng đó tính là một tháng hay nửa tháng?
Cách tính tháng lẻ phụ thuộc văn bản hướng dẫn hiện hành. Nếu văn bản không nói rõ, nên hỏi thuế cơ sở và ghi lại câu trả lời, vì chênh một tháng có thể làm hộ rơi sang phía trên ngưỡng.
Nghỉ bán ba tuần có cần thông báo tạm ngừng không?
Nghỉ ngắn thường không cần thủ tục. Chỉ khi muốn thời gian nghỉ không bị tính vào số tháng kinh doanh, hoặc nghỉ dài theo mức mà quy định yêu cầu thông báo, thì mới cần làm thông báo tạm ngừng.
Năm sau vẫn kinh doanh đủ 12 tháng thì ngưỡng có quy đổi nữa không?
Không. Quy đổi chỉ áp cho năm không đủ 12 tháng. Năm kinh doanh trọn năm thì so doanh thu cả năm với ngưỡng năm.
Hộ đóng cửa hàng nhưng vẫn bán qua mạng thì tháng đó có tính không?
Có. Bán qua mạng là kinh doanh, doanh thu phải cộng vào và tháng đó là tháng có kinh doanh. Đóng cửa hàng không đồng nghĩa với ngừng kinh doanh.
Dưới ngưỡng thì có cần giữ sổ theo dõi doanh thu không?
Nên giữ. Sổ theo dõi là bằng chứng duy nhất để hộ chứng minh mình dưới ngưỡng khi cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu ngân hàng hoặc dữ liệu từ nền tảng.
Chuyển địa điểm giữa năm thì tính số tháng thế nào?
Nếu vẫn là cùng một hộ kinh doanh, chỉ đổi địa điểm, số tháng kinh doanh tính liên tục và doanh thu hai địa điểm cộng chung. Cần làm thủ tục thay đổi địa điểm để cơ quan thuế nơi mới tiếp nhận.
